namake.

Les 54: Zeggen wat je niet doet: de ない-vorm

Vorm de ない-vorm vanuit woordenboekvorm en groep, en ontken een gewoonte of toekomstplan in een informeel gesprek.

Zeggen wat je niet doet: de ない-vorm

Je kent woordenboekvormen en de drie werkwoordgroepen uit les 47, beleefd ontkennen met ません, en het stijlverschil uit les 53. Herhaal uit les 46 ook ある voor dingen en いる voor mensen en dieren. Eerste stap: vergelijk 飲みません met 飲まない. Beide ontkennen drinken, maar de stijl verschilt.

1 · Niet doen: nu in informele stijl

コーヒーを飲まない betekent in een gesprek over gewoonten ‘Ik drink geen koffie’. Met 明日は wordt het een mededeling over morgen: ‘Morgen drink ik geen koffie’. De ない-vorm is hier ontkennend niet-verleden; de context bepaalt of je over een gewoonte of een toekomstig moment praat.

飲まない is de gewone informele tegenhanger van 飲みません. Beide kunnen in deze situaties dezelfde ontkenning uitdrukken. Gebruik de bekende ません-stijl als de situatie om beleefd spreken vraagt. Een vorm op ない is op zichzelf geen verleden ontkenning: ‘gisteren niet gedronken’ vraagt een andere vorm, die je beleefd al kent als 飲みませんでした.

We maken hier korte mededelingen over je eigen handelingen of over aanwezigheid. We maken nog geen negatieve verzoeken en voegen geen でください toe. Ook ‘nu niet bezig zijn met drinken’ is een ander patroon dan de gewoonte of het plan dat we hier oefenen.

明日は、コーヒーを飲まない。

2 · Groep 2, する en 来る

Bij groep 2 vervang je de laatste る door ない: 食べる→食べない en 見る→見ない. Het bekende いる hoort ook bij groep 2: いる→いない. Gebruik de groep die je bij het woord leerde; alleen een laatste る is onvoldoende.

Groep 3 heeft vaste vormen: する→しない en 来る(くる)→来ない(こない). Let juist bij 来ない op こ. Uit les 53 ken je 来た(きた), maar die lezing neem je niet over. Een woord op する volgt hetzelfde patroon: 勉強する→勉強しない.

De rollen in de zin blijven gelijk. 本を読まない gaat over wat je niet leest; 先生が来ない zegt dat de docent niet komt. ない verandert niet automatisch ieder partikel in は. In een contrast kan は passen, maar dat is een andere keuze dan de werkwoordsvorm.

パンを食べない。

今日は、日本語を勉強しない。

先生が来ない。

3 · Groep 1: van de u-klank naar de a-klank

Bij groep 1 verander je de eindkana naar de a-klank van dezelfde medeklinker en voeg je ない toe. Voor de meeste eindgroepen is de hulp: く→かない, ぐ→がない, す→さない, つ→たない, ぬ→なない, ぶ→ばない, む→まない, る→らない. De う krijgt in het volgende hoofdstuk apart aandacht.

Pas dat toe op bekende woorden: 読む→読まない, 書く→書かない, 話す→話さない en 待つ→待たない. Je verandert alleen het eindgedeelte; de rest blijft staan. Plak geen ない achter de ongewijzigde woordenboekvorm of de stam voor ます: 読むない en 読みない volgen deze regel niet.

Vergelijk de twee groepen bij る. 帰る is groep 1, dus 帰らない. 食べる is groep 2, dus 食べない. 行く volgt voor deze vorm de gewone く-regel: 行かない. Zijn bijzondere た-vorm 行った betekent niet dat ook zijn ない-vorm onregelmatig is.

本を読まない。

ここで待たない。

今日は、学校へ行かない。

4 · う→わない en ある→ない

Een groep-1-werkwoord waarvan de laatste kana う is, gebruikt わない: 買う→買わない. Maak dus niet 買あない. De complete route is う→わ+ない, terwijl bijvoorbeeld 書く gewoon く→か+ない gebruikt.

ある is de belangrijke aparte ontkenning. Voor ‘er is niet’ gebruik je ない, niet あらない. 水がある wordt 水がない. De beleefde tegenhanger ken je al: 水がありません. Leer ある・ない samen als bevestigend en ontkennend paar.

Houd いる en ある uit elkaar: 先生がいない gaat over een afwezige docent; 水がない gaat over ontbrekend water. De groep-2-vorm いない is regelmatig. Voor een gekozen onderwerp kan ook 先生はいない passen, maar deze oefening houdt het bekende aanwezigheidspatroon met が aan.

本を買わない。

水がない。

先生がいない。

5 · Een plan dat je niet uitvoert

Zet eerst vast wat je bedoelt: een gewoonte, een plan voor vandaag of een plan voor morgen. Kies daarna de ない-vorm. Een tijdwoord kan misverstanden voorkomen. 明日は、図書館へ行かない zegt dat je morgen niet naar de bibliotheek gaat; het vertelt niets over gisteren.

Combineer je twee zinnen, dan kun je één handeling ontkennen en een andere bevestigen: 本を買わない。本を読む. Je hoeft nog geen verbindingspatroon te gebruiken. Controleer bij elke zin opnieuw de bedoeling, groep en vorm. De ontkenning in de eerste zin maakt de tweede zin niet automatisch ontkennend.

明日は、図書館へ行かない。

本を買わない。本を読む。

Alle lessen