Activiteiten als voorbeelden: たり
Je kent de た-vorm uit les 53 en てから uit les 51. Herhaal zo nodig 読む→読んだ en 聞く→聞いた. In de eerste twee minuten: iemand noemt lezen en muziek luisteren als voorbeelden van wat die thuis doet. Zoek in de eerste voorbeeldzin de twee activiteiten en kies daarna de boodschap. Alle personen en plannen zijn fictief.
1 · Een paar voorbeelden noemen
家で本を読んだり、音楽を聞いたりします betekent: ‘Thuis doe ik dingen zoals lezen en muziek luisteren.’ De spreker kiest twee activiteiten als voorbeelden. De zin presenteert ze niet als een volledige inventaris van alles wat thuis gebeurt.
Je weet welke activiteiten genoemd worden. Uit dit patroon alleen weet je niet of lezen vóór luisteren komt, of andersom. Het zegt ook niet dat de spreker beide tegelijk doet. De genoemde volgorde is hier de volgorde van vertellen, geen verplicht tijdschema.
We oefenen twee voorbeelden van dezelfde persoon en sluiten af met します. Dat is een duidelijke beginnersvorm. In andere gesprekken kan ook maar één たり voorkomen; twee is hier de oefenafspraak, geen algemene regel dat één altijd fout is.
家で本を読んだり、音楽を聞いたりします。
2 · De hele た-vorm plus り
Maak eerst de た-vorm uit les 53 en voeg alleen り toe: 読む→読んだ→読んだり en 聞く→聞いた→聞いたり. De naam た-vorm omvat ook vormen op だ. Daarom blijft 読んだ heel; je maakt niet 読んたり of 読んだたり.
Hetzelfde werkt bij andere bekende werkwoorden: 食べる→食べた→食べたり, 買う→買った→買ったり en する→した→したり. Ook 来る heeft zijn eigen bekende vorm: 来た(きた)→来たり(きたり). De eerdere vervoeging bepaalt de klank; り verandert die niet.
Behoud bij elke activiteit de benodigde woorden en partikels. In 日本語を勉強したり、手紙を書いたりします hoort 日本語を bij studeren en 手紙を bij schrijven. Het eerste したり komt van 勉強する. Het laatste します sluit de hele opsomming af; dat heeft dus een andere taak.
日本語を勉強したり、手紙を書いたりします。
3 · De afsluiting geeft de tijd aan
De たり-delen blijven gelijk als je de tijd verandert. Voor een beleefde terugblik sluit je af met しました. Voor een gewoonte of plan sluit je in deze les af met します. De た in 読んだり betekent dus niet dat de hele zin automatisch verleden tijd is.
Tijdwoorden en context maken duidelijk wat します betekent: 週末は kan een gewoonte op weekenden beschrijven; 明日は maakt er een plan voor morgen van. Met 昨日は en しました kijk je terug op gisteren. De beleefdheid staat in het laatste します of しました, niet in een ます-vorm vóór elk り.
明日は、日本語を勉強したり、手紙を書いたりします。
4 · Voorbeelden of eerst-dan?
Bepaal wat je wilt vertellen. 本を読んだり、手紙を書いたりします noemt lezen en schrijven als voorbeelden. 本を読んでから、手紙を書きます uit les 51 zegt juist dat lezen voorafgaat aan schrijven. De handelingen kunnen dezelfde zijn terwijl de verbinding een ander doel heeft.
Een たり-zin claimt geen volledige lijst. Daaruit volgt niet dat er beslist een onbekende derde activiteit is gebeurd: daarvoor heb je extra informatie nodig. Ook de werkelijke volgorde kan uit andere context bekend zijn. Het punt is dat たり zelf voorbeelden presenteert en geen vaste volgorde vastlegt.
We blijven bij twee activiteiten en een beleefde afsluiting. Andere toepassingen, zoals afwisselende toestanden en vormen met adjectieven of naamwoorden, horen niet bij deze oefenstap. Houd je eigen zinnen daarom bij bekende handelingen.
本を読んでから、手紙を書きます。