Wat gebeurt er nu? Vijf vaste handelingszinnen
Je kent uit les 06 het patroon voorwerp + を + werkwoord. Leg een boek of drankje klaar, wijs ernaar en zeg één bekende zin op ます. Daarna verander je alleen de tijdsbetekenis met een kant-en-klare chunk uit deze les.
1. Eén klein verschil: precies nu
In les 06 vertelde みずをのみます (MIZU O NOMIMASU) dat je water drinkt of zult drinken. Die beleefde niet-verleden vorm past bij een gewoonte, een plan of een handeling waarvan het precieze tijdstip uit de context komt. Als iemand op dit moment zichtbaar drinkt, gebruikt deze les de vaste chunk のんでいます (NONDEIMASU).
いま (IMA), ‘nu’, zet het tijdstip duidelijk vooraan. De rest van de zin behoudt het bekende patroon: het ding komt vóór を, en de handelingschunk staat achteraan. Lees de voorbeeldzin daarom in drie delen: nu — boek + voorwerpmarkering — bezig met lezen. Het Japanse onderwerp mag weg wanneer de situatie duidelijk maakt over wie het gaat.
いま、ほんをよんでいます。
いま、みずをのんでいます。
2. Leer de vijf vormen als complete chunks
De vijf vormen zien er niet allemaal hetzelfde uit: のみます hoort bij のんでいます, terwijl たべます bij たべています hoort. Dat verschil is in deze vooruitblik iets om te herkennen en te onthouden. Bouw nog geen nieuwe vorm vanuit een willekeurig werkwoord. De algemene regel waarmee zulke vormen worden gemaakt, volgt later in de werkwoordenleerlijn.
Koppel elke chunk aan een logisch object: テレビをみています (TEREBI O MITEIMASU), みずをのんでいます (MIZU O NONDEIMASU), おにぎりをたべています (ONIGIRI O TABETEIMASU), ほんをよんでいます (HON O YONDEIMASU) en にほんごをべんきょうしています (NIHONGO O BENKYOU SHITEIMASU). れいぞうこ is woordsteun voor een koelkast; je kijkt misschien naar de koelkast, maar れいぞうこをみています betekent niet ‘ik kijk televisie’. Kies object en handeling op betekenis.
Luister naar de complete vorm en herhaal hem zonder hem in kleinere vervoegingsstappen te veranderen. Let vooral op ん in のんでいます en よんでいます, de kleine ょ in べんきょう en de lange klanken れい en ぞう in れいぞうこ. Gebruik daarna de lesfilter om de woorden kort op te halen.
テレビをみています。
おにぎりをたべています。
にほんごをべんきょうしています。
3. Vraag wat iemand aan het doen is
De vaste vraag なにをしていますか (NANI O SHITEIMASU KA) vraagt naar de handeling die nu plaatsvindt. なに betekent ‘wat’, を markeert dat onbekende als het object of de inhoud van de handeling, en していますか maakt er hier een beleefde vraag naar de lopende activiteit van. Leer ook deze vraag als één bruikbaar geheel.
Met いま ervoor maak je de tijd extra duidelijk: いま、なにをしていますか. Een passend antwoord noemt een object en één van de vijf chunks. Je hoeft わたしは niet toe te voegen, omdat de vraag al duidelijk maakt dat jij antwoordt. Alle actieve antwoorden in deze les zijn positief; een negatieve vorm hoort niet bij deze beperkte vooruitblik.
いま、なにをしていますか。
いま、ほんをよんでいます。
4. Kies eerst het tijdbeeld
Drie vormen kunnen over dezelfde activiteit gaan, maar ze plaatsen die in een ander tijdbeeld. ほんをよみます (HON O YOMIMASU) is de bekende beleefde niet-verleden vorm. いま、ほんをよんでいます gebruikt de vaste chunk voor lezen dat precies nu bezig is. きのう、ほんをよみました verwijst naar een afgeronde gebeurtenis in het verleden; die derde vorm leer je actief in les 08.
Kijk daarom eerst naar een tijdwoord of de zichtbare situatie. Staat iemand nu met een boek open en beweegt de blik over de regels, dan past よんでいます. Een enkele vorm vertelt niet alles over de werkelijkheid: het tijdanker en de situatie helpen je de bedoelde betekenis te kiezen. In deze les hoef je alleen de vijf geleerde huidige chunks zelf te produceren.
5. Van vraag naar een kort gesprek
Lees het gesprek eerst stil en bepaal vóór de vertaling wie vraagt en wie antwoordt. Aki vraagt naar het huidige moment. Bram noemt Japans als de inhoud van zijn activiteit en sluit af met de vaste studiechunk. そうですか betekent hier ‘o, ik begrijp het’; het vraagt geen nieuw inhoudelijk antwoord.
Speel daarna beide rollen. Vervang in een tweede ronde alleen Brams antwoord door ほんをよんでいます. In een derde ronde kies je zelf één van de andere geleerde combinaties. Houd de vraag gelijk, zodat je aandacht bij de betekenis van het antwoord blijft.
いま、なにをしていますか。
にほんごをべんきょうしています。
そうですか。
6. Zelf ophalen, binnen de afgesproken grens
Leg vijf voorwerpkaartjes neer: water, rijstbal, televisie, boek en Japans. Trek er één, noem het Japanse woord en kies de geleerde chunk die erbij past. Stel daarna hardop de vaste vraag en geef één antwoord zonder naar het model te kijken. Zo oefen je ophalen én betekenis, zonder een onbekende vorm te hoeven maken.
De eindcheck vraagt eerst om herkenning van het juiste tijdbeeld en daarna om twee korte producties. Kana en romaji van het opgegeven antwoord worden geaccepteerd; bij de vraag is ook de gerichte kanjivariant met 何 toegestaan. Een hint telt als hulp. Deze check bewijst alleen beheersing van de vaste positieve chunks uit deze les.